ШУТИС – МТ-ийн дэвшил

Сараар биш өдрөөр хөгжиж байгаа Мэдээллийн технологийн хөгжил өнөөдөр хүний хяналтаас бараг гарч бидэнд маш олон боломж, нөхцлийг атгуулахын хамт биднээс бас хариуцлага, шинэ ёс зүй, харилцааны шинэ хэлбэрүүдийг шаардаж байна. Үүний нэг жишээ бол ШУТИС-ийн Монголын түүхийн багш нь сургуулийнхаа Мэдээллийн Технологийн бодлого, хөгжилд нь сэтгэл дундуур байдгаа өөрийнхөө кибер орон зайд мэргэжлийн хүний нүдээр биш хэрэглэгч хүний нүдээр чөлөөтэй шүүмжилж байгаа явдал юм.

ШУТИС бусад их дээд сургуулийг бодвол МТ-ийн хөгжлөөрөө харьцангуй дэвшилттэй байгаа боловч нөхцөл байдлаа бодитоор ашиглаж чадахгүй байгаа байдал нь зарим талаараа хоцрогдоход хүргэж байгаа санагддаг юм. МТ хамгийн цэгцтэй хөгжиж буй шалгуур бол сайн мэдээллийн бааз, түүнийг нь зөвшөөрөгдсөн олон нийт нээлттэй ашиглах боломж, On line Community олон хэлбэр болохыг дэлхийн жишигт хүрсэн олон сургуулийн веб сайтнаас нь харж болно. Сургууль маань шинэ номын сангийн барилгатай болсон нь надад бичил “Цахиурын хөндий” болж төсөөлөгддөг. Номын сангаа багш, оюутан, судлаачид яаж ашиглах вэ? Их сургуулийн Номын сан ямар байх ёстой тийм стандартанд материаллаг талаас нь ойртуулахыг хичээж байгаа боловч үйлчилгээ, технологи талаас нь хэрэгжүүлэх хэдэн хэдэн зүйл байна. Нэг багш орчин үеийн Их сургуулийн хөгжлийг дараах байдлаар загварчилж тайлбарлажээ.

 University's image--- Professores and Teachers . NOT Students

University’s image maker - MANAGERS of  University

University’s control--- president (Vice) of University. Өөрөөр хэлбэл сайн сургууль болохын тулд эхлээд сайн багш нарыг бэлтгэж сайн орчин, сайн ном материалаар хангах нөхцлийг Номын санд бүрдүүлж өгөх нь чухал байдаг юм байна.

Миний сурч байсан Данкоок Их сургуулийн номын сангийн тухай жижигхэн зүйл бичъе. ШУТИС-ийн номын санд орчин үеийн номын санд байх бүх зүйл байгаа, уншиж чадаж байвал ямар л бол ямар ном байна гэдэг. Гэтэл Номын санд сан хөмрөгөөсөө илүү үзүүлж байгаа үйлчилгээний хурд, чанар, төрөл нь чухал байдаг болжээ. Их сургуулийн номын үйлчилгээний хамгийн чухал хэсэг нь Е-номын сан, Диплом, диссартацийн үйлчилгээ байдаг. Данкоок их сургуулийн Е-номын уншлагын танхимын бүх компьютер 1 том сервертэй холбоотой, тусгай программаар холбогдож өөрийн хэрэгтэй ямарч ном, сэтгүүлийг COPY-дож авахгүйгээр PDF хэлбэрээр уншиж болдог. Энэ бааз нь шинэ ном, сэтгүүл гарах тутам UPDATE хийж өөрийн сангаа баяжуулж байдаг бөгөөд тодорхой мэргэжил, Community-гуудаар uploading хийлгэж өдөр тутам гарч байдаг том том сэтгүүлүүдтэй болдог. Парламентийн номын сантайгаа ч гэсэн On line холбоотой. Ийм үйлчилгээ заримдаа оюуны өмчийн хулгай юм шиг санагддаг боловч үйлчлүүлж байгаа ямарч түвшингийн уншигч нарт өндөр хурдаар цаг алдалгүй шинэ мэдээлэл авдагаараа давуу тал их байна гэж санагдсан. Е-Номын сангийн үйлчилгээ энэ хэлбэрээрээ зохиогчийн эрхэнд халдаж, оюуны өмчийн хулгай хийдэг мэт санагдаж буй боловч Е-номын сангийн ихэнх сэтгүүлүүд Их сургууль, Профессор хоорондын солилцоогоор явагддаг болохоор сөрөг зүйл байдаггүй, харин ч оюутан, залуу багш нар, судлаач эрдэмтэд нарт маш олон боломж олгодог төдийгүй тэдний бүтээл, номыг хамгаалах хэрэм цайз болдог. {mosimage}

            Монголын нөхцөлд оюуны өмчийн хулгайг Мастер, Бакалаврын дипломын ажлууд дээр ярих ямарч боломжгүй болжээ. Бакалаврын дипломын ажил гэдэг ойлголт угаасаа байдаггүй манай сургууль бакалавруудаа Профессорын багийн хэмжээнд нь Papper, Төсөлт ажил хийлгүүлж байх тогтолцоонд шилжих хэрэгтэй байна. Мастерт эрдэм шинжилгээний бие даасан ажил, диплом бичүүлдэг тогтолцоог хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Жил бүр гардаг диплом, диссартацийг Электрон файл болон хэвлэмэл эхээр нь сан хөмрөгтөө хадгалах, нийтдэд үйлчлэх үүргийг Их сургуулийн номын сан өөртөө хүлээж байдаг. Энэ үүргээрээ Их сургуулийн номын сан өөрийн сургуулийнхаа оюуны өмчийн хамгаалагч болж байх ёстой.

ШУТИС-ийн МТ-ийн хөгжлийн өөр нэг дутагдал нь олон нийтийн хэрэглээний веб нь үзэл бодлоо солилцох, мэдээлэл дамжуулах болон түгээх талбар биш, Цахим засаглалыг тогтвортой хэрэгжүүлэх ямар нэг шийдэл байхгүй олон жил хэвээрээ байгаа явдал юм. Багш нарын цахим шуудан шинэчлэгдэж ямарч байсан Виа-Грагийн сурталчилгааны захидалд дарагдахаа больсон ч цахим шуудангийн үзүүлэлт нь нийтийн шуудангаас бүдүүлэг хэвээрээ л байна. Багш нарын веб, блог, on line сургалт зэргийг мэргэжил, санхүүгийн талаас дэмжих удаан хугацааны бодлого алга байна, товчхондоо бид МТ-ийн хөгжлөөр “шавь нар”-аасаа хэд дахин хоцрогдсон байна. Алга болчих гээд байгаа Багш нарын Хамт олонч харилцааг БаНЗ нь урлагийн үзлэг, спорт тэмцээний хүчээр сэргээх гэж оролдож байна. Үүнд сайн тал олон байгаа боловч зарим нэг талаар эмгэнэлт, инээдмийн байдалтай ч юм шиг санагддаг. Үүний оронд багш нарын сонирхолын бүлэг, клубын системыг захиргаанаас зориуд дэмжиж зохион байгуулбал арай илүү сонирхолтой шийдлүүд гарч магадгүй шүү. Багш нарын хэдэн хувь нь блогтой болоо? Ахмад багш Сүхбаатар багшийн блогт орж үзсэн хүмүүс хэд байдаг бол?

Өнөөдөр дэлхий дахинд Networking Communication гэдэг шинэ харилцаа бий болж хүмүүс сонирхол, мэдээлэлдээ хөтлөгдөн олон зүйлийг шинээр санаачилж хийх, бүтээн босгох болжээ. Монголд ийм хэлбэрийн анхны ажил бол http://www.biznetwork.mn/ байлаа. Манай сургуульд хамгийн том  Community үүсгэж, тэрч бүү хэл “мөнгө босгох” олон боломжууд байна. Үе үеийн төгсөгчид, гадаадад суралцаж, ажиллаж байгаа багш ажилтан, оюутан залуучууд, нэг ангийн хамт олныг нэгтгэсэн Networking Communication хэлбэрийн веб ШУТИС-ийн веб байх шаардлага ирээдүйд тавигдах болно. Хэрэв энэ янзаараа байвал ЗГ-аас хэрэгжүүлэх “Цахиурын хөндий” хөгжлийн хөтөлбөрийг улсад ганц том сургууль нь унтрааж магадгүй.

Эцэст нь дүгнэж хэлэхэд манай сургуулийн МТ-ийн бодлого нь энгийн хэрэглэгч болсон түүхийн багшаар шүүмжлүүлэх хэмжээнд арчаагүй байгаа нь МТ-ийн ажилтнуудынх нь буруу биш энэ бодлогыг авч явах ДАРГА нарын буруу байхаа. Сургууль руу орох хаалгаа автоматжуулснаар МТ-ийн хувьсгал гарахгүй, 1 оюутанд оногдох РС-ны тооноос ч энэ хамаарахгүй, сайн мэргэжилтэн, багшаа яаж хадгалах үү? Мэдээллийн бааз байгуулж, түүнийг яаж зөв ашиглах уу гэдэг нь илүү чухал болов уу. Бүүр ядаж КтМС автомат төмөр хаалтны оронд урд зам дээрээ хурд хасагч хийлгэх нь арай л зөв бодлого байх болов уу?

Индиго хүүхдүүд

Зүйрлэж хэлбэл бидний сансарын хөлөг болсон эх дэлхийн тэнцвэртэй олон зүйлүүд алдагдаж, байгалийн нөөц шавхагдаж байна. Үүнийг дэлхий ертөнцийн төгсгөл, сүйрэл гэж зарим нь дүгнэж байхад зарим нь байгаль дэлхийгээ аврах, шинэ гарц эрэлхийлж байна. Нийгмийн болон Шинжлэх ухаан, Техник технологийн хөгжил дэвшил нь хүмүүсийг нэг хэв загварт оруулж бараг бүх зүйл дээр “загварчлал” гэдэг томъёолол ноёрхох болжээ. Шинжлэх ухааны судалгаанд математик загварчлал, нийгэм – эдийн засгийн хөгжлийн загварчлал, техник технологийн стандартууд, хууль – ёс зүйн кодекс гэх мэтээр хүний амьдрал бүгд тоон хэлээр загварчлалд оржээ. Өөрөөр хэлбэл орчин үеийн техник технологийн эрин нь хөгжлийн өнөөгийн шатанд “хүний эрхтний үргэлжлэл байхаа хэдийнээ больж хүн нь Техникийг хийж Технологийг бүтээх бус техник өөрөө өөрийгөө хүнээр хийлгэж” орчин үеийн соёл иргэншлийн шинэ загварчлалуудыг бүтээжээ. Ингэснээр хүний бодгаль, бие даасан чанар зарим тохиолдолд бүрэн техникжиж хүмүүс бие биенээсээ хамаарсан олон төрлийн COMMUNITY хэлбэрийн загваруудад хуваагдаж байна. Яагаад гэвэл хувь хүн бие дааж өөрт тулгарсан асуудлуудыг даван туулах чадвар улам бүр хомсдож эрсдэлд өөрийгөө өртүүлэх нь амархан болжээ. Тухайлбал, эрдэмтдийн хийсэн судалгаагаар хүн өдөрт 16 цагийн турш дунджаар 50.000 бодлууд бодож 1200 орчим том жижиг шийдвэр гаргадаг байна. {mosimage}

Дэлхийг бүрхсэн 4 дэх мандал буюу НООСФЕР-ын тухай онолыг үндэслэгч эрдэмтэн В. И. Вернадский болон түүнийг дэмжигчид хүн төрөлхтний хөгжлийн хандлагыг тэдний эзэмшсэн техник буюу хөдөлмөрийн багаж зэвсэг, материаллаг баялагаар нь бус байгаль дэлхийгээс хэрхэн энерги авч бусдад өгч байгаагаар нь тодорхойлдог. Дэлхийг бүхэлд нь бүрхсэн гэрлийн мандал бол НООСФЕР юм. Хүн төрөлхтөн гоо сайхан, ёс зүй, урлаг уран сайхны хамгийн сайхан, гайхамшигтай бүтээлүүдээ энэ мандлаас авч, хамтран бүтээж байжээ. Европын Ренесанс, материалист уран зохиолууд, сонгодог урдаг, дорно дахины ёс зүй, шашны сургааль, соёл иргэншлүүдийн хөгжлийн оргил үеийг НООСФЕР-тай холбож тайлбарлаж болно. Орчин үеийн техник технологи хөгжихийн хирээр хүн төрөлхтний оюун ухаан доройтож оюун ухааны бүтээл гэхээсээ илүү техник технологийн бүтээлүүд бий болж зарим тохиолдолд хүний оюун ухаан нь техникийн бүтээлүүдийн хавсрага болж байна. Өөрөөр хэлбэл хүн техникийг хийх бус техник өөрөө өөрийгөө хүнээр хийлгэж төгс төгөлдөр болж хөгжинө гэсэн Философийн үзэл биелэлээ олж хүн төрөлхтөн бодлоготой алхам хийхгүй бол өөрсдийгөө мөхөөх тэцвэргүй байдлыг газар бүрт бий болгожээ. Цацраг идэвхжлийн хэмжээ, агаар хөрсний бохирдол, цөлжилт, дэлхийн дулаарал бидний хяналтаас нэгэнт гарчээ. Хөгжлийн энэ зүй тогтлын төгсгөл нь байгаль дэлхийн тэнцвэр алдагдал, эсвэл нэгэн үнэт зүйлийн төгсгөл\магадгүй 2012 он\ болох нь тодорхой болжээ. Оршин тогтнох чадвар, нөөц боломж өдрөөс өдөрт алдаж байгаа манай гаригийн энэ цаг үеийн захиалгаар оюуны асар өндөр чадавхтай шинэ соёл иргэншлийг бүтээлцэх Индиго хүмүүс төрөх тухай таамаглалыг олон судлаачид дэвшүүлж байна.

Индиго хүүхдүүд гэж хэн бэ? Манай гаригийг мөхлийн аюулаас индиго нар л аврах болно гэсэн яриа сүүлийн үед их таржээ.  Энэ нэр томьёог америкийн судлаач Нэнси Энн Тэпп, сурган хүмүүжүүлэгч Ли Кэрролл тус тусдаа өөрсдийн судалгаандаа тулгуурлан анх 1982 онд гаргаж иржээ. Индигочууд бол гэрлийн бүрхүүлээрээ ялгагдана. Тэднээс жирийн хүүхдийнхтэй адил ногоон шар туяа гэрэлтдэггүй нил цэцгийн өнгөтэй төстэй ягаавтар болон хөх туяа индиго нараас туяардаг байна. Индиго нарын энергийн аура хэмжээ, өнгө гэрэлтүүлэх илч нь ч сонин. Тэднийг бид хир багаас нь танин мэдэж чадна тэр хэмжээгээр Индигочуудыг илүү сайн ашиглаж чадна. Индигочуудад олон сайн чанар байна. Индиго нарын ургуулан бодох, дүрслэн илэрхийлэх чадвар нь бусдаас илүү хөгжсөн. Тэдэнд бусдыг эмчлэх чадвар байдаг. Тэд бас урьд насныхаа амьдралыг мэдэрч чаддаг. Индиго хүүхдүүд ирээдүйд болох явдлыг урьдчилан харж чаддагаас гадна өөрийн сонгосон зүйлдээ гайхалтай амжилт гаргадаг. 1990-ээд оноос хойш төрсөн хүүхдүүдийн ихэнх нь Индигочууд байх тул хүүхдүүдээ маш сайн ажиглаж бай гэх мэтчилэн хөх шараар гэрэлтэх хүүхдүүдийн тухай маш их шуугих болжээ. Зарим нь Индигочуудын дотоод эрхтэн, ДНХ-ийн тухай тусгайлан судлаж бүр хүн төрөлхтний шинэ төрөл хэмээн ирээдүйн хүмүүсийг бас л загварчлаад гаргачихсан байна. Гэтэл орчин үеийн өндөр хөгжсөн техник технологийн хөгжил хүн төрөлхтний оюун ухааныг доройтуулснаас оюун ухааны бие даасан шинж чанараа хадгалж байгаа хүүхдүүдээ индиго гэж нэрлээд байгаам бишүү. Хүүхэд бүхэн багадаа индиго төрөлх шинжтэй байж байгаад өсөж том болж иргэншихийн хирээр индиго хэв шинжээ алдаж байна. Орчин үеийн хүний нийгэмших үйл явц нь байгалийн төрөлх чанараас хол зохиомол орчинд нэгдмэл хэв загварыг тулган явагдаж байгаатай үүнийг холбон тайлбарлаж болно.{mosimage}

Ноосфер – Этногенезийн онолоор хүний эрчимт шинж чанар буюу Пассионер хэв шинжтэй хүмүүс нийгмийн шинэ хэрэгцээ, тулгамдсан асуудлаас гарах арга замыг эрэлхийлж идэвхтэйгээр амьдардаг хүмүүс бөгөөд тэдний нийтлэг хэрэгцээг гаргаж, нэгтгэж чадсан тохиолдолд түүхэн дэх том том эргэлтүүд болсон байдаг.  Эрчимт шинж чанар буюу Пассионер хүмүүс ихэссэн үед тухайн угсаатан дэлхийн түүхэнд тэсрэлт хийж аминч хүмүүс ихэнх хувь нь болоход нийгмийн хөгжил доройтож байсныг түүхэн баримтуудаар олныг нотолж болно. “Монголын Нууц Товчоо”-ны Тэмүүжин, түүний анд нарыг “Урт дурын хүмүүс” буюу эрчимт шинж чанартай хүмүүс гэж тодорхойлсон нь Индигочуудын бас нэг хэв шинж болов уу? гэж бодож байна. Тухайлбал, Тэмүүжин 8 шарга морио хайж явахдаа Боорчи андтай нөхөрлөсөн түүх болон итгэлт олон анд нараа магтан сайшаадаг магтаалууд нь хүний бодит хэрэгцээ, зан чанарыг олж харах, сайшаах мэдрэмж, стандарт бус сэтгэлгээ зэрэг олон санааг агуулсан жирийн бус үйл явдлууд “Монголын Нууц Товчоо”-нд олон байдаг.  

Бид хүнд байх ёстой шилдэг зан чанаруудыг ямар нэг мөхөл сүйрэл, эсвэл оноогдсон тавилантай холбон тайлбарлах нь дутагдалтай юм. Хүн төрөлхтний хөгжүүлсэн нийгэм, шинжлэх ухааны дэвшлүүд хүнийг стандарт бус, индиго хэв шинжтэй байхыг шаардаж байна. Бурхан нь хүнийг цорын ганц хувь, давтагдашгүйгээр дэлхий дээр бүтээдэг. Иймээс цорын ганц хүн та өөрийн гэсэн ертөнц, орон зайгаа бий болгож цааш хөгжих боломжийг нийгэм, хүрээлэн буй орчноосоо хайх шаардлагатай болдог. Энэ хайлтын нөхцлийг бүрдүүлсэн соёлын үнэт зүйл, боловсролын болон нийгмийн Community-г бий болохгүй бол бид Индигочуудыг ойлгох, тэднийг зөв зүйлд ашиглах боломж бүрдүүлэхгүй.

Хүн төрөлхтөн сөнөх гээд байгаа дэлхийгээ Индигочуудын хүчээр аврах гээд байгаа биш тэнцвэргүйжилтийн мухардалд орсон Эх дэлхийгээ өөрчлөх зөв арга замыг олж хайх стандарт бус сэтгэлгээ дутагдснаас Индиго хүүхдүүдэд найдаж байгаагаа ойлгох хэрэгтэй гэж бодож байна.

Өнөөгийн соёл иргэншил мөхөх үү? – 2012 он

Хүмүүс 2012 он гэж айдаг болжээ. 2012 оны 12-р сарын 21-ний өдөр нарны аймгийн Санчир, Бархасвадь, Ангараг, Дэлхий гаригууд нэг шугаманд орж жагсана. Урд нь ийм тохиолдол олон гарч байсан ч энэ удаагийн тохиолдол нь зөвхөн нарны аймгийн ч биш оддын систем\Галактик\-ын одод төвөөсөө татсан радиус мэт нэг шугаманд жагсах юм байна. Мөн энэ өдөр манай нарны систем Сүүн зам буюу Тэнгэрийн заадсын төвийг дайран өнгөрч Маяачуудын тооллын дөрөвдүгээр ирнэ төгсөнө. Энэ нь цагийн зүү 12 дээр давхцаад шинэ өдөр эхэлдэг шиг шинэ эрин эхлэх тэмдэг гэсэн үг юм. Энэ бол 26000 жилд нэг удаа давтагдах гоц үзэгдэл гэж үздэг. Тиймээс Маяагийн төгсөшгүй хуанли буюу Месоамерикийн цаг тооллын бичиг дээрх сүүлийн өдөр 2012 оны арванхоёрдугаар сарын 21 байгаа нь зарим хүмүүсийг айлгаж байна. Гэхдээ хүн төрөлхтөн 26 төрлийн цаг тооны бичиг цаг хугацааны янз бүрийн үед эхлүүлсэн бөгөөд хамгийн эртнийх нь Еврейчүүдийн Hebrew он тоолол энэ жил 5771 онтойгоо золгож байна. {mosimage}

Энэ өдөр ямар ч байсан жирийн өдөр биш боловч чухам юу болохыг хэн ч хэлж чадахгүй байгаа бөгөөд сонирхогч, судлаачдын анхаарлыг татаж түүхэн хугацаа ойртох тусам бүр ч илүү энэ талаар яригдах болов. Эрин зууны зааг дээр гоц ухаантай хүүхдүүд төрж хүн төрөлхтөнд сайн сайхан амьдралын үндэсийг эргүүлэн авчирна гэж шашны номлолууд дээр тэмдэглэсэн байдаг. Тэднийг Индиго хүүхдүүд гэж нэрлэдэг бөгөөд өнөөдрийн соёл иргэншлийн хөгжил, даяарчлал нь ихэнх хүмүүсийг Индиго буюу өөрөөр сэтгэж, өөрөөр өөрийгөө илэрхийлэх сэтгэхүйг төрүүлдэг болсон нь сохирхолтой. Индигочуудын тухай дараагийн нийтлэлдээ бичих болно. Ингээд 2012 он дэлхийн төгсгөл үү? Сөнөж мөхнө гэдэг устаж үгүй болохыг хэлдэггүй юм байна. Дэлхийн түүхэнд одоо оршин байгаагаас илүү, маш олон Соёл иргэншлүүд мөхөж алга болсон ул мөр байдаг. Магадгүй бидний таамаглаж ярьдаг Атлантид, Лемурчуудад 2012 он шиг үйл явдал болсон юм болов уу?

Дэлхийд одоогоор тогтоогдоод байгаа анхны Аккадын соёл иргэншил Тигр, Евфрат мөрний дунд 4300 гаруй жилийн тэртээ байгуулагджээ. Сэргэн мандалтынхаа оргилд байсан Аккадын эзэнт гүрэн ердөө 100 жилийн дараа мөхжээ. Улс төрийн зөрчил Аккадын эзэнт гvрний мөхлийн шалтгаан байсан гэдэгт эрдэмтэд олон жилийн турш итгэлтэй байв. Харин дээрх хоёр мєрний ай савд судалгаа хийсэн цаг уур судлаачид болон археологичдын хамтарсан баг мөхлийн гэгдсэн тэрхүү үед тус бүс нутагт хур тунадасны хэмжээ огцом багассаныг тогтоосноор Аккадын эзэнт гүрэн мөхөхөд ган гачиг голлох үүрэг гүйцэтгэсэн гэж ихэнх эрдэмтэн үздэг болжээ. Үүнээс гадна Аккадчуудтай бараг нэгэн цагт оршиж байсан Египет, Андийн нурууны Титакака нуурын эртний соёл иргэншил түүний дараа 800-гаад жилийн дараа гарч алдарт Маяагийн соёл иргэншлүүд бүгд цаг уурын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр хүн төрөлхтний түүхийн хуудаснаас арчигдсан тухай олон таамаг бараг батлагдаад байна.

{mosimage}Эртний соёл иргэншлийг мөхөөсөн цаг агаар, хур тунадасны өөрчлөлт нь аж үйлдвэржилт, нийгмийн хөгжлийн эринийг олон зуу, магадгvй мянган жилээр хойшлуулсан байна. Байгаль, дэлхийн хувьсал жилээс жилд нууцлаг, ээдрээтэй болж буй энэ үед хvний буруутай үйл ажиллагаанаас болж хүлэмжийн хийн хэмжээ нэмэгдэж буй нь хүн тєрєлхтний ирээдүйг улам тодорхойгүй болгожээ. Өөрөөр хэлбэл Хүн төрөлхтөн өөрсдийн сансарын хүлэг онгоцоо эвдэж цааш нисэх боломжоо алдаж, ирээдүйгээ өөдрөгөөр харах аргагүй болж байна гэсэн үг. Цаг агаарын өөрчлөлтийн ганцхан хүчин зүйл маш том асуудал бий болгож байна. Халуун дулаан агаарт усны уур болон хүлэмжийн хий их хэмжээгээр агуулагддаг. Уур амьсгал халуун болох тусам төдийчинээ их чийг агаар мандалд хуримтлагдана гэсэн үг. Энгийнээр тайлбарлавал агаар дахь чийгийн хэмжээ их байдаг бүс нутагт бороо ихсэж, хур тунадас багатай нутагт агаар дахь чийгийн хэмжээ багасна. Цаг уурчдын урьдчилсан загвар тооцоогоор ирэх зууны эхэнд туйл болон туйл орчмын бүс нутагт хур тунадасны хэмжээ хамгийн ихээр буурах бол халуун болон эрс тэс бүсийн дунд орших дулаан уур амьсгалтай бүс нутагт бороо хур татрах нь харьцангуй бага байх гэнэ. Нэг үгээр хуурай бүс илүү хуурай, чийглэг бүс илүү чийгтэй болох аюул нүүрлээд байна. Энэ нь цаг уурын өөрчлөлтийн нөлөөг хэдийнэ мэдэрч эхэлсэн дэлхий нийтийн хувьд хар дарсан зүүд юм. Тухайлбал, ердөө зуу хүрэхгүй жилийн дараа Европ, Газар дундын тэнгисийн сав газар, Мексик, АНУ-ын баруун өмнөд хэсэг, Канад, өмнөд Африк болон Австрапийн өмнөд хэсэг одоогийнхоос хэд дахин хуурайших гэнэ. Тариалан эрхэлж болох нийт газар нутгийн өчүүхэн хувьд усжуулалтын систем бий. Дэлхийн ядуусын ихэнх хувь оршин суудаг Африк, Азийн бүс нутаг байгаль орчны өөрчлөлтөд маш эмзэг, өртөмтгий болж түйрэн, агаар, хөрс, усны бохирдол, усны гачигдал зэрэг зэрэг учирч байна. Эрс тэс уур амьсгалтай газруудад ааш араншингаа хувиргасан цаг агаар ган зуд, үер усны байгалийн гамшиг дагуулах магадлал их болно. Дулаарлаас үүдсэн агаар дахь их хэмжээний чийг, хур тунадас гэнэт их хэмжээгээр унахдаа хатаж ангасан газарт их хэмжээний үерийн хохирол учруулах тохиолдол ихэснэ. 1996-2005 онуудад болсон үер усны гамшиг 1950-1980 оны хооронд буюу бүхэл бүтэн 30 жилийн хугацаанд тохиолдсон үер усны гамшгаас хоёр дахин их байсныг судлаачид тогтоожээ. Хур татрах нь бүс нутаг бүрт харилцан адилгүй нөлөөлөх бөгөөд мэргэжилтнүүдийн эмээж буйгаар дэлхийн хүн амын зургааны нэг хувь буюу хэрэглээний ус нь бусдаас хараат байдаг тэрбум гаруй хүний дийлэнх хэсэг аж төрдөг бүс нутагт илүү гамшиг дагуулж мэдэх гэнэ. Энэ нь олон улсад үймээн самуун, улстєрийн тогтворгүй байдал, муугаар бодоход дайн дажин, дүрвэгсдийн бүхэл бүтэн үеийн эхлэл байх магадлал өндөр. Ойрхи Дорнод болон Африкт энэ үзэгдэл хэдийнэ ажиглагдаж эхэлсэн бөгөөд Нүүдэлчин овог аймгууд болон тариалан эрхлэгчдийн зөрчил даамжирч тус бүс нутгийг дайны талбар болгосон Дар-фурын хямралыг жишээлж болно. Тэдний зөрчил хэрэглээний устай холбоотой маргаанаас эхэлсэн. Манай улсад ч бэлчээр усны болон ашигт малтмалын зөвшөөрөл, түүнийг эсэргүүцэгчдийн дунд иргэний мөргөлдөөн гарч эхэлж байна. {mosimage}

Дулаарал хийгээд хүний зүй бус үйлдлийн уршгаар өөрчлөгдөж, хүчин мөхөсдсөн байгалийн тухай ярихаасаа илүү дэвшилтэт техник технологийг хєгжүүлж, сүйтгэсэн шигээ хүн төрөлхтөн өөрсдийн гараар эх дэлхийгээ сэргээж чадах олон өөдрөг санаанд найдахыг илүүд үзсээр байна.  Гэхдээ бид лүндэч нарын үгэнд айх биш эх дэлхийгээ хамгаалах, аврах “СУББОТНИК” хийж маргааш дэлхий сөнөх байсан ч  өнөөдөр алимын мод тарих хэрэгтэй.